Đánh giá Taste Of Cherry (1997) Sự Sống Hiển Nhiên Như Mùi Vị Của Quả Anh Đào

Ở một số cảnh quay, người xem nghe thấy tiếng chó sủa xa xa từ hộ dân cư nghèo, những đàn chim bay lên rồi lao xuống để cho thấy được nhịp điệu của cuộc sống trần thế.

Taste of Cherry của Abbas Kiarostami là một tác phẩm mang chất thiền hiếm hoi được so sánh với những kiệt tác của đạo diễn bậc thầy gốc Thụy Điển – Ingmar Bergman (Fanny and Alexander, Persona, The Senventh Seal,…). Bộ phim là một chặng đường nhằm một thăm dò vào góc tối sâu thẳm trong tâm hồn, là nỗi đau đớn dày vò một người đàn ông vẫn còn khỏe mạnh, giàu có đi đến con đường tự hủy hoại bản thân.

Chuyên trang đánh giá phim, nhận xét các phim hay, cập nhật các tin tức về phim hay ,phim mới, phim boom tấn và thường xuyên giới thiệu các phim kinh dị, phim hành động hay

Có một số bộ phim trên thế giới này nói về đề tài tự tử, nhưng Taste Of Cherry của Abbas Kiarostami lại được nhiều người xem là tuyệt phẩm về đề tài này nhất. Cá nhân tôi không nghĩ bộ phim này chỉ là về cái chết, mà cụ thể hơn, là nói về sự tồn tại của con người trong tự nhiên.

Bộ phim này nhắc tôi nhớ lại A Single Man (2009) của Tom Ford.

Một vị giáo sư đại học chẳng có bất cứ dấu hiệu nào về việc tự tử, ông ta vẫn đến lớp, nói chuyện với học trò của mình…nhưng nỗi cô đơn và sự tuyệt vọng xé xác một người đàn ông từ bên trong, nỗi sợ hãi đã bào mòn tâm trí của ông để kiến tạo một thế giới khác. Rồi cho đến khi không còn chịu đựng được nữa, ông đã chọn cách rời bỏ thế giới này. A Single Man là một bộ phim cho tôi thấy: cái chết chỉ là một sự lựa chọn khác để ai đó đi đến thế giới mà họ mong muốn.

Trong khi đó, Taste of Cherry thì (có vẻ như) lại mượn hình ảnh một người sắp chết để nói về sự sống, đồng thời tác phẩm này của Kiarostami cũng đặt ra một câu hỏi cơ bản hơn: tự tử có phải là một tội lỗi hay không? Người xem không thể biết vì sao nhân vật chính, ông Badii lại có ý định tự tử. cũng không cần ở người xem một nỗi đồng cảm thông thường dành cho một nhân vật sắp chết. Từng thước phim của Taste of Cherry là một bức tranh tĩnh động, điềm nhiên. Ông Badii chỉ đơn giản là muốn biến mất và không muốn ai tìm thấy mình, điều đó nảy sinh cùng những bi hài kịch đau đớn của từng phận người được Badii tìm thấy trên đường để nhờ chôn mình. Nỗi thống khổ lẫn vẻ đẹp cuộc sống được phản ánh qua đây.

Badii, một người đàn ông gần 50, có tiền, đang có kế hoạch tự tử, chạy xe loanh quanh trong các khu lao động nghèo cho đến những ngọn đồi khô cằn bên ngoài Teheran để tìm một người giúp ông hoàn tất sự sống, với 200.000 tomans chỉ trong một vài phút buổi sáng hôm sau. Người đó, hoặc sẽ gọi tên Badii hai lần để xem ông ấy chết chưa, hoặc sẽ xúc cát lên xác nếu không nghe ông ấy phản ứng. Cái chết đã được chuẩn bị từ trước, bây giờ ông chỉ cần tìm người thực hiện nghi thức cuối cùng. Ông ta gặp bốn người, mỗi người đều cho ông một cuộc trò chuyện chớp nhoáng, ngắn ngủi, và hầu hết đều nói về cuộc sống. Không ai nói về cái chết khi vẫn còn yêu đời cả. Ở đây, một người biết rằng mình sẽ uống một nắm thuốc ngủ vào sáng mai, trò chuyện với những người còn có công việc phải làm vào ngày mai. Kiarostami đã đặt họ trong một trạng thức cân xứng: một bên cần tiền, một bên không. một bên muốn sống, một bên chuẩn bị từ bỏ sự sống… Nhưng tất cả họ đều gắn với một lịch sử và niềm tin vô hình nào đó.

Người đầu tiên là một anh lính trẻ nghèo đang tìm cách bỏ trốn trong cuộc chiến tranh chống khủng bố. Người thứ hai là một người tị nạn Afghanistan, đang làm bảo vệ của một đồn điền sa mạc, công việc duy nhất là ngồi đơn độc trên cao để bao quát cả một đồn điền rộng lớn, từ ngày này qua ngày khác. Người thứ ba là một người sùng đạo Hồi giáo, một nhà thuyết giáo về đạo lý đang cố gắng khuyên Badii suy nghĩ lại về việc tự tử. Người cuối cùng là một nhân viên sở thú có đứa con gái bị bệnh tim, ông là người duy nhất đồng ý làm theo lời Badii vì ông đang cần tiền để chữa bệnh cho con gái, là người kể cho Badii nghe về mùi vị anh đào như thế nào. Trong Hồi giáo, tự tử là một tội lỗi, chúng ta không thể làm trái ý Thánh Allah được. Tôi biết, nhưng nếu sống không hạnh phúc thì có phải là một tội lỗi không? Sống mà phải làm cho người khác đau khổ thì có phải là tội lỗi không?

Đạo diễn Abbas Kiarostami, khác với các nhà làm phim khác, có một tầm nhìn quy mô về số phận con người rất nguyên bản, được phản ánh bởi những chi tiết rất nhỏ. Chiếc máy quay bao quát cả một vùng sa mạc khô cằn và nóng bức, có những người công nhân phải làm việc với những máy xúc cát cồng kềnh ngày đêm, họ miệt mài làm việc, hoặc toán lính diễu hành trên mặt đất khắc nghiệt… Phẩm chất của họ gắn liền với mặt đất. Họ đều là những con người bình thường, có công việc bình thường, sự sống đối với họ là những điều hiển nhiên. Ở một số cảnh quay, người xem nghe thấy tiếng chó sủa xa xa từ hộ dân cư nghèo, những đàn chim bay lên rồi lao xuống để cho thấy được nhịp điệu của cuộc sống trần thế.

Câu chuyện về người đàn ông thứ tư đã có lần tìm cách treo cổ tự tử ở một gốc cây anh đào, rồi nếm trải hương vị của một quả anh đào, là hình ảnh dụ ngôn của sự sống, nó thể hiện quy luật của đời người, mất mát rồi tái sinh, chẳng có gì là mãi mãi, là sự vận hành đơn giản của vũ trụ.

Ở cuộc trò chuyện thứ hai với người canh gác đơn độc, một người cần mẫn làm công việc của mình, không ai bên cạnh, một sự nhàm chán tuyệt đối – nếu nhìn từ con mắt của chúng ta. Nhưng anh ta vẫn yêu cuộc đời này, vẫn lấy làm kinh ngạc khi nghe có người muốn kết thúc sự sống. Có thể nỗi cô đơn là cái giết chết Badii, nhưng nỗi cô đơn lại là công việc, là điều hiển nhiên của người canh gác. Ở nhân vật này, Kiarostami lại cho chúng ta nhìn thấy hai sắc thái đối lập của nỗi cô đơn, vốn luôn được cho là nỗi khổ của nhân loại, là bàn tay vô hình đẩy con người vào việc tự hủy hoại bản thân.

Điều tôi nghĩ, con người luôn làm theo mọi việc dựa trên một quy tắc vô hình mà họ nghĩ là đúng, xuất phát từ tập tục quốc gia hay tôn giáo mà họ theo. Nhưng Kiarostami lại đưa một định nghĩa khác, mà theo tôi, liệu ai đó có quyền quyết định sự sống nếu giờ đây họ chỉ thuần túy là một con người không có bất cứ khái niệm nào, rời bỏ sợi dây ràng buộc của cái gọi là “đạo đức”, không tôn giáo, không quốc gia…? Trong khi đó, một điều mỉa mai là ý nghĩa duy nhất có thể quyết định sự sống của chúng ta, lại thuộc về một thứ không có căn cứ, không có quy tắc, không thể nhìn thấy – đó là hạnh phúc.

Mặt khác, nếu nói là Kiarostami muốn tôn vinh vẻ đẹp của sự sống bằng việc nắm bắt những khoảnh khắc của cái chết thì cũng không hoàn toàn đúng. Taste of Cherry theo tôi nghĩ, chính xác là tôn vinh sự vĩnh hằng của tự nhiên, trong đó con người là một thành tố nhỏ, chúng ta có thể lựa chọn sống, hoặc chết, điều đó cũng nằm trong quy luật của tự nhiên. Và dù như thế nào thì vẫn thuộc về mặt đất. Đất khai sinh sự sống, nhưng đất cũng chôn vùi thân xác. Ánh hoàng hôn, cảnh mặt trời mọc, hay vị ngọt của anh đào chỉ là một hương vị tự nhiên, nó không thuộc về sự sống hoàn toàn. Nó không phải là cảm hứng cho thơ ca hay mọi sự triết lý trên đời. Triết lý là do con người tạo ra. Nếu ai đó nương tựa niềm vui sống của mình vào những yếu tố trên, thì cũng có nghĩa họ đặt sự sống của mình ký sinh vào những cái khác. Taste of Cherry của Kiarostami đã cho tôi nhìn về cuộc sống như vậy.

Người đàn ông muốn dàn xếp cái chết của mình, không muốn đám đông phát hiện nên chọn lòng đất làm nơi nằm xuống, nhưng lại thiếu một đôi tay để giúp ông phủ cát lên người. Vậy nên, ngay cả khi đến lúc chết đi, kể cả đó là một gã cô độc, thì họ vẫn chẳng thể gỡ bỏ sự phụ thuộc và tiếp nối vào một điều gì đó, một con người chẳng hạn.

Taste Of Cherry là một bộ phim ca ngợi sự sống, tình cảm giữa con người với con người, dù chỉ là những gương mặt xa lạ, nhưng những vị khách dọc đường đều cố sức giành lại niềm tin về sự sống ở ông Badii. Với sự tài tình của đạo diễn Abbas Kiarostami, ông đã nắm bắt những khoảnh khắc của sự sống rất tài tình tạo ra một hiệu ứng thị giác mạnh mẽ, hình ảnh phản chiếu dáng vẻ cô độc và trầm ngâm của Badii trên nền đất là một khoảnh khắc đẹp. Bộ phim dù được thể hiện như một bộ phim tài liệu, nhưng không khí toát ra là một sự điềm tĩnh lạ thường trước cái chết, có nỗi buồn, suy tư, dù có những bất đồng quan điểm nhưng vẫn được thể hiện một cách phớt qua rồi trở về sự lạc quan như mùi vị anh đào.

Taste Of Cherry là một bộ phim đại diện cho phong cách làm phim tối giản đặc trưng của Abbas Kiarostami, đã giành giải thưởng Palme d’Or tại LHP Cannes 1997, một sự kiện bất ngờ của thế giới làm phim những năm đó.